Katarzyna Zając
 
Zdrowienie jest uczeniem się, uczenie się jest zdrowieniem
Edukacja Somatyczna na przykładzie systemu Reedukacji Pola Kory Mózgowej
 
 
 
 
 
Edukacja somatyczna koncentruje się na utrzymaniu zdrowia raczej niż jego odzyskiwaniu. Podstawowym założeniem edukacji somatycznej jest przypomnienie, że każdy żywy organizm ma zdolność do samoregulacji. Najważniejszym elementem samoregulacji jest doskonalenie propriorecepcji. Doświadczanie ciała od wewnątrz, czyli uświadamianie napięć mięśniowych kształtowanych od wczesnego dzieciństwa, odbywa się poprzez różne ruchowe techniki somatyczne.
 
Pionierami edukacji somatycznej byli Elsa Gindler, Charlotte Selver, Frederick Alexander, Moshe Feldenkrais. Każdy z nich stworzył odrębny system edukacyjny oparty o własne doświadczenia. Obecnie ich uczniowie rozwijają własne systemy i kształcą kolejne pokolenia propagatorów zdrowia.
 
W pracy przedstawię poglądowo jedną z metod edukacji somatycznej – Reedukację Pola Kory Mózgowej (w oryginale: Cortical Field Reeducation, dalej w skrócie CFR), opartą na naukach Moshe Feldenkraisa i kładącą szczególny nacisk na emocjonalny, energetyczny i duchowy aspekt osoby. Zaprezentuję założenia CFR, metodologię ze szczegółowym opisem jednej z lekcji ruchowej oraz przedstawię zastosowania CFR.
 
…..
 
Edukacja Somatyczna – założenia i  pionierzy
 
Od wielu lat mowi się o zmianie ponad 300-letniego dualistycznego paradygmatu w sposobie pojmowania świata, nawołując m.in. do całościowego ujmowania zdrowia jako równowagi dynamicznej, obejmującej wszystkie  aspekty osoby wraz z jej współoddziaływaniem ze środowiskiem przyrodniczym i społecznym [Feldenkrais, Body and Mature Behavior, str.4]. Powstaje wiele alternatywnych do biologicznej medycyny terapii, koncentrujących się na utrzymaniu zdrowia raczej niż jego odzyskiwaniu. Coraz wiekszą popularnością cieszą się różne formy edukacji somatycznej. Edukacja jest rozumiana jako proces osiągania dojrzałej niezależności. Tę niezależność uzyskujemy w procesie rozpoznawania, a następnie eliminowania nawykowych wzorców poruszania się i zachowania oraz zastępowania ich nowymi, świadomie wypracowanymi funkcjonalnymi, optymalnymi wzorcami. “Soma” definiowana jest jako ciało doświadczane od wewnątrz, gdzie możemy doświadczyć integracji psychosomatycznej (body-mind) [Hanna, Somatics, str.20; artykul “What is Somatics”].
 
Podstawowym zalożeniem edukacji somatycznej jest przypomnienie, że każdy żywy organizm ma zdolność do samoregulacji, w której najważniejszym elementem jest doskonalenie odczuwania własnego ciała od wewnątrz, czyli propriorecepcji. W edukacji somatycznej uczymy się rozpoznawać i uświadamiać sobie nasze nawykowe napięcia mięśniowe formowane od wczesnego dzieciństwa. Uświadamianie napięć mięśniowych, a więc doświadczanie ciała od wewnątrz, odbywa się poprzez różne ruchowe techniki somatyczne.
 
Pionierami edukacji somatycznej byli Elsa Gindler, Charlotte Selver, Frederick Alexander, Moshe Feldenkrais. Każdy z nich stworzył odrębny system edukacyjny oparty o własne doświadczenia.
 
Gindler, nauczycielka wychowania fizycznego, w r.1910 wyleczyła się z gruźlicy płuc poprzez wsłuchiwanie się w swój organizm i rytm oddechu [Brooks, str.229]. Doświadczenia Gindler rozpropagowała w USA pod nazwą Sensory Awareness (Świadomość Odczuwania) Selver.
 
Alexander był aktorem, któremu chroniczne zapalenie gardła odebrało głos. Z własnych doświadczeń i pracy nad sobą powstała jego metoda redukcji napięć mięśniowych.
 
Feldenkrais chciał dalej grać w piłkę nożną po poważnej kontuzji kolana, chociaż lekarze powiedzieli mu, że nie będzie to możliwe. Posiadaną wiedzę, od judo, poprzez lingwistykę do fizyki, zużytkował w najbardziej twórczy sposób i… zaczął chodzić.
 
 
Metoda Feldenkraisa
 
Metoda Feldenkraisa szybko stała się jednym z najbardziej znanych modeli somatycznego uczenia się i od prawie 30 lat przyciąga swoją atrakcyjnością wielu ludzi na całym świecie. Wykorzystuje ona ruch i propriorecepcję jako niezbędne elementy w procesie poznawania siebie i świata.
 
Metoda Feldenkraisa opiera się na zalożeniu, że każde uczenie odbywa się wyłącznie poprzez ruch oraz że efektywny i funkcjonalny ruch uzdrawia. Metoda zawiera się w dwóch formach: Świadomość poprzez Ruch i Integracja Funkcjonalna. W pierwszej osoba wykonuje sekwencje ruchowe na podstawie instrukcji werbalnej; w drugiej instruktor, poprzez delikatny dotyk, prowadzi osobę poprzez określone, dostosowane do kondycji danej osoby sekwencje ruchowe.
 
Moshe Feldenkrais (1904-1984) ma niezwykle ciekawą biografię, bez której jego Metoda prawdopodobnie nigdy by się nie narodziła [Hanna, artykuł “Moshe Feldenkrais: The Silent Heritage”]. Feldenkrais urodził sie na kresach wschodnich, skąd w wieku 13 lat na piechotę wyemigrował do Palestyny. W 1929 osiadł we Francji, później mieszkał i pracował w Anglii, Izraelu i USA. Był samoukiem: mówił plynnie kilkoma językami, pracował w laboratorium Joliot-Curie i w brytyjskiej Marynarce Wojennej, uzyskał tytuł doktora fizyki i - jako pierwszy Europejczyk - czarny pas w judo pod kierunkiem Jigoro Kano; studiował neuropsychologię, cybernetykę i lingwistykę. Po poważnej, uniemożliwiającej ruch kontuzji kolana, używając posiadanej wiedzy w najbardziej twórczy sposób, miedzy innymi poprzez obserwację jak doskonalą swoje ruchy niemowlęta i dzieci [Alon, str.30], zaczął chodzić. Z ciekawości, czy  jego odkrycia moga być przydatne dla innych, zaczął eksperymentować ze znajomymi [Alon, str.xxi]. Tak rozwinął swój niezwykły system, w którym świadome czerpanie z zasobów centralnego ukladu nerwowego pozwala podnieść poziom funkcjonowania.
 
Według Feldenkraisa każdy rodzi się z ciekawoscią, czyli olbrzymim niewygasającym potencjałem do uczenia się. Ten jest zdrowy, kto... potrafi wprowadzać w życie marzenia [Feldenkrais, artykul “On Health”]. Nie ma różnicy między zdrowiem psychicznym a fizycznym, a osoba składa się z trzech równych aspektów: systemu nerwowego, ciała (szkieletu, trzewi i mięśni) oraz środowiska złożonego z trzech komponentów: przestrzeni, grawitacji i środowiska społecznego. Jako że system nerwowy nie ma bezpośredniej możliwości postrzegania świata zewnętrznego, niemowlę musi nauczyć się różnicowania pomiędzy sobą a środowiskiem, czyli nauczyć się, które informacje pochodzą z zewnątrz, a które z wewnątrz organizmu. Dziecko uczy się postrzegać odległość, odczuwać przyjemność i ból, rozpoznawać opiekunów po ich zapachu i głosie, wyciągać do nich ręce lub kurczyć się ze strachu. Podczas tego procesu uczymy się siebie poprzez ciągłe rozpoznawanie jak nasze ciało zorientowane jest w stosunku do środowiska. W ten sposób rodzi się nasza samoświadomość [Feldenkrais, Mind and Body].
 
Feldenkrais – inżynier i psycholog – postrzegał aktywność motoryczną jako najważniejszą funkcję układu nerwowego, a wszystkie wyuczone nawyki ruchowe jako źrodło stabilności bądź niestabilności emocjonalnej i zaburzeń zachowania [Hanna, Moshe Feldenkrais: The Silent Heritage]. Feldenkrais – fizyk i judoka -  wyróżniał dwa standardy normalności: gdy głowa nie preferuje jednego rodzaju ruchu ponad inne, oraz gdy skoordynowane ruchy ciała poddają się zasadzie maksymalnego rezultatu przy minimalnym wysiłku [Feldenkrais, Body and Mature Behavior, str.72-73]. Owe standardy  Feldenkrais osiągał poprzez edukację somatyczną - pracę w grupie i indywidualną, gdzie podstawową zasadą zaczerpnietą z nauk Jigoro Kano byla dla niego praca z oporem: zawsze z, nigdy przeciw. Tak jak w judo, Feldenkrais wykorzystywał istniejące wzorce ruchowe swoich uczniów i w pracy z nimi nigdy nie starał się zmieniać ich na siłę, a przeciwnie – wzmacniał je tak długo, aż przestawały być niezbędne.
 
Feldenkrais wywarl ogromny wpływ na nowe pokolenie nauczycieli edukacji somatycznej, zachęcając w trakcie treningów do samodzielnego myślenia i niepowtarzania wyuczonych schematów [Alon, str.xx]. Najbardziej znani uczniowie Feldenkraisa, którzy stworzyli własne systemy, to Thomas Hanna – założyciel pierwszego w USA czasopisma poświęconego zagadnieniom edukacji somatycznej (“Somatics: Magazine-Journal of the Bodily Arts and Sciences”) i Ilana Rubenfeld – twórczyni Rubenfeld Synergy Method łączacej eksplorację ruchową z psychoterapią.
 
 
Reedukacja Pola Kory Mózgowej – założenia
 
Na naukach Feldenkraisa oparła swój model edukacji somatycznej Harriet Goslins, studentka Feldenkraisa w latach 80-tych. W czasie ponad 20-letniej praktyki rozwinęla system Reedukacji Pola Kory Mózgowej (dalej w skrócie CFR, od oryginalnej angielskiej  nazwy Cortical Field Reeducation), kładąc szczególny nacisk na emocjonalny, energetyczny i duchowy aspekt osoby.
 
•    Koncepcja holistyczna
 
CFR jest holistycznym procesem poznawania, doświadczania i uczenia się poprzez eksploracje nowych wzorców ruchowych.
 
CFR traktuje osobę calościowo, we wszystkich jej aspektach: fizycznym, emocjonalnym, energetycznym, umysłowym, duchowym, a także czasowym, uwzględniającym przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Pojęcie duchowości rozumiane jest jako swego rodzaju kultywowanie zaufania, współ-czucia i współ-odczuwania zamiast np. lęku, uległości, dominacji, itp. w kontakcie ze sobą i innymi. CFR zakłada, że każda trwała zmiana musi nastąpić i zostać zintegrowana we wszystkich aspektach osoby.
 
•    Praca z ciałem
 
Ciało jest jedynym aspektem człowieka funkcjonującym wyłącznie w czasie teraźniejszym, gdzie rzeczywistością jest to, co odczuwamy w danym momencie i jak utrzymujemy nasze ciało w grawitacji. Dlatego CFR pracuje poprzez ciało, wykorzystując ruch i propriopercepcję w celu uświadomienia nawykowych napięć mięśniowych, nawykowych wzorców ruchowych i wzorów reagowania emocjonalnego.
 
•    Kształtowanie nawykowych wzorców
 
Wszystkie wczesne krytyczne bądź unikalne doświadczenia i przypisywane im znaczenia są rejestrowane w mózgu i wywierają ogromny wpływ na kojarzone z nimi sekwencje ruchowe wyuczone w tym samym czasie.
 
Każdy rodzi się z ogromnym potencjałem do uczenia się, rozumianym (za Feldenkraisem) jako ciekawość poznania świata. Uczymy się, aby zaadoptować się do środowiska jako źrodła miłości, pożywienia i bezpieczeństwa [Feldenkrais, Potent Self, str.79-84]. Niemowlęta uczą się, jak się poruszać, a tym samym, dlaczego się poruszać [Schultz i Feitis, str.26]. Przedrefleksyjne doświadczenia intersubiektywne i wypływające z nich interpretacje, osądy, oczekiwania i strategie radzenia sobie tworzą obraz siebie i świata. Każde ważne doświadczenie i towarzyszące mu emocje zostają zakodowane w jakimś miejscu w ciele - tam, gdzie napięcie mięśni wzrosło w trakcie doświadczenia najbardziej. Dzieje się to poprzez permanentne zarejestrowanie w mózgu bardzo dokładnej pozycji ciała w grawitacji (a więc i poziomu napięcia mięśniowego) w danym momencie doświadczenia.
 
Doświadczenia nakładają się na siebie, tworzy się wzór reagowania emocjonalnego, w którym dysonans poznawczy i bodźce nowe bądź pierwotnie obojętne odgrywają dużą rolę w poziomie ogólnego pobudzenia, czyli zmianie (najczęściej wzroście) napięcia mięśniowego, intensywności procesów umysłowych i pobudzenia autonomicznego układu nerwowego. Wraz z wiekiem osoba uczy się kontrolować zewnętrzne objawy pobudzenia emocjonalnego, ale wiąże się to ze zwiększoną intensywnością pobudzenia autonomicznego układu nerwowego kontrolującego pracę narządów wewnętrznych. Chroniczne napięcie mięśni gladkich prowadzi do zaburzeń funkcjonowania narządów wewnętrznych.  Wzrost napięcia mięśniowego zmniejsza możliwość odczuwania i adekwatnego reagowania na bodźce. Negatywne oczekiwania, pesymistyczny obraz siebie i świata sprzyjają wzrostowi poziomu stresu i uniemożliwiają adekwatną ocenę rzeczywistości.
 
Wiele napięć mięśniowych i sekwencji ruchowych zostaje wyuczonych jako sposoby radzenia sobie z chorobami i urazami – tak fizycznymi, jak emocjonalnymi. Chociaż w danym momencie są one potrzebne, aby radzić sobie z określoną sytuacją, bardzo często utrzymują się długo po ustąpieniu przyczyn. Jeśli napięcia te nie zostaną rozpoznane w odpowiednim czasie, po latach mogą prowadzić do rozmaitych dolegliwości: bóli kregosłupa i głowy, nadciśnienia, bezsenności, depresji i wielu innych problemów. Są to specyficznie zakodowane wiadomości, symptomy albo – inaczej – sposoby, których używa ciało, aby zakomunikować potrzebę powrotu do zdrowia [Feldenkrais: The Potent Self, str.34].
 
•    Koncepcja procesu zdrowienia
 
Powrót do zdrowia jest w CFR rozumiany jako proces uczenia się, który powoduje zmiany w każdym aspekcie osoby i który dotyczy przeszłości i przyszłości. Tym, co często utrudnia zdrowienie, jest brak przyzwolenia na wyzdrowienie raczej niż brak możliwości wyzdrowienia [Goslins]. Często czujemy się w życiu bezpieczniej wykorzystując zapamiętane z przeszłości strategie radzenia sobie i z góry przewidując skutki naszych działań. Widzimy tylko to, co pozwalamy sobie zauważyć. Świat, którego doświadczamy, jest światem, na który zwracamy uwagę.
 
•    Dynamiczna postawa
 
Poprzez ruch, CFR oferuje szansę odblokowania aktualnych napięć mięśniowych – nie tylko miejscowo, ale przede wszystkim w tych miejscach w korze mózgowej, gdzie napięcia zostały zakodowane. Poprzez ruch, CFR, podobnie jak Feldenkais [Feldenkrais: Body and Mature Behavior, str.70-75], uczy osiągania optymalnej, dynamicznej postawy, w której odpowiednio umiejscowiony środek ciężkości wyznacza skuteczność ruchów. Stajemy się bardziej stabilni, a jednocześnie odzyskujemy zdolność poruszania się we wszystkich kierunkach bez wysiłku i oporu. Tym samym stajemy się otwarci na nowe perspektywy postrzegania świata i zaczynamy dostrzegać rzeczy, na które nigdy dotąd nie zwróciliśmy uwagi.
 
 
Reedukacja Pola Kory Mózgowej - metodologia
 
 
•    Pętla sensoryczno-motoryczna
 
CFR, podobnie jak Metoda Feldenkraisa, oferuje dwa moldele uczenia się: w grupie i indywidulanie. Oba modele wykorzystują pętlę sensoryczno-motoryczną [Hanna, str.6-7]. Na zajęciach grupowych uczestnicy przeważnie leżą lub siedzą na podłodze i słuchając instrukcji prowadzącego wykonują różne sekwencje ruchowe składające się np. na funkcję chodzenia, wstawania, sięgania itp. W tym modelu bodziec motoryczny dociera do kory mózgowej jako pierwszy. W pracy indywidualnej instruktor, poprzez delikatny dotyk, prowadzi osobe poprzez określone, dostosowane do kondycji danej osoby sekwencje ruchowe. Jako pierwszy do kory mózgowej dociera bodziec czuciowy.
 
W procesie tym nowe, nienawykowe bodźce motoryczne nie mogą odwołać się do automatycznych wzorców ruchowych zakodowanych od lat w ośrodkach podkorowych i często będących kompensacyjnym rezultatem chorób lub fizycznych bądź emocjonalnych urazów. Następuje swego rodzaju kinestetyczna reewaluacja podkorowych ośrodków ruchowych. Istniejący wzór ruchowy i towarzyszące mu napięcie mięśniowe zostają najpierw uświadomione, a następnie uwolnione. Automatyczne dotąd wzorce mogą tym samym zostać podniesione na wyższy, bardziej zintegrowany poziom funkcjonalny gwarantujacy osiągnięcie maksymalnego rezultatu ruchowego przy minimalnym wysiłku. Podejście to odróżnia CFR od innych metod pracy z ciałem, w których istniejące wzory ruchowe  zmieniane są bez uświadomienia napięć mieśniowych. Feldenkrais powiedział: jeśli nie wiesz co robisz, nie możesz tego zmienić.
 
•    Ruch
 
Eksploracje ruchowe, zarówno w pracy grupowej jak i indywidualnej, oprócz wykonywania poszczególnych ruchów, składają się z wyobrażeń, czucia i myślenia. Wszystkie sekwencje ruchowe wykonywane są bardzo wolno, ze zwiększoną uwagą i wrażliwością na własne ograniczenia, ale też bez wysiłku i bez nastawienia na osiągnięcie określonego celu. W tym samym czasie osoba obserwuje swój aktualny stan fizyczny i emocjonalny, a osądzanie zastepuje ciekawością poznania. Wszystkie wykonywane sekwencje ruchowe są bezpieczne i dostosowane do aktualnych potrzeb uczestników zajęć, niezależnie od wieku i kondycji fizycznej.
 
Początkowo sekwencje ruchowe wykonywane są w pozycji leżącej, przy wyłączonym mechanizmie antygrawitacyjnym. Lekcje zawsze zaczynają się od eksploracji podstawowych funkcji zginania i prostowania, a następnie – w zależności od potrzeb indywidualnych – mogą przejść w bardziej skomplikowane, angażujące mechanizm antygrawitacyjny –np. w pozycji siedzącej, stojącej, czy w ruchu. Na każdym etapie pracy najważniejszym elementem jest ciągłe monitorowanie i eksploracja zasięgu poczucia komfortu oraz napięcia mięśniowego w trakcie wykonywanych sekwencji ruchowych. Jeżeli, np. w przypadku ostrego i nieustępującego bólu, żadna, nawet najmniejsza zmiana pozycji nie jest możliwa bez uczucia bólu, uczestnik zajęć proszony jest o jak najdokładniejsze wyobrażenie ruchu zamiast jego wykonania. Po kilku takich wyobrażeniowych eksploracjach napięcie mięśniowe i lęk przed bólem przeważnie maleją i uczestnik jest w stanie odnaleźć choćby minimalny zasięg ruchu, który nie sprawia bólu. W każdej lekcji nacisk kładziony jest na eksplorowanie samego poczatku ruchu. Zasięg ruchu eksplorowany być może jedynie w zasięgu komfortu fizycznego, nigdy jego kosztem.
 
•    Konstrukcja lekcji
 
Każda lekcja, grupowa czy indywidualna, skonstruowana jest na zasadzie eksperymentu. Test początkowy może dotyczyć poczucia komfortu w określonej pozycji (np. leżenia na plecach na twardej powierzchni) bądź bezpiecznego zasięgu określonego ruchu.
 
Eksploracje ruchowe w trakcie lekcji wykonywane są albo przez uczestników zajęć grupowych przy werbalnej instrukcji prowadzącego, bądź przez prowadzącego poruszającego uczestnika w sesji indywidualnej. Eksploracje skonstruowane są po to, aby rozdzielić określony ruch na jak najmniejsze jego komponenty, zaangażować wszystkie potrzebne do optymalnego wykonania danego ruchu części ciała oraz aby dostarczyć centralnemu układowi nerwowemu jak największej ilości opcji dotyczących efektywności danego ruchu.
 
Między poszczególnymi eksploracjami uczestnicy proszeni są o krótki odpoczynek w pozycji leżącej przy całkowicie wyłączonym mechanizmie antygrawitacyjnym w celu pełniejszej absorbcji zmian przez centralny układ nerwowy.
 
Przeważnie cała lekcja prowadzona jest z jedną stroną ciała – tą, która w początkowym teście jest łatwiejsza, sprawia mniej kłopotów, a więc jest bardziej podatna na nowe informacje. Czasem instruktor pracuje z obiema stronami, ale często zamiast powtarzania wszystkich sekwencji, stosowana jest metoda transferu neurologicznego. W takim wypadku uczestnicy proszeni są o wysłuchanie krótkiej instrukcji werbalnej wyjaśniającej proces przekazywania wyuczonych informacji z jednej półkuli mózgu do drugiej i pomyślenie słowa “transfer”. W ten sposób przyspiesza się naturalna szybkość, z jaką mózg przenosi wyuczone informacje [Goslins]. Efekty, przy ponownym teście, sa przeważnie zaskakujące dla większości uczestników.
 
Test/testy powtarza się w takiej samej kolejności na końcu lekcji, dając uczestnikom swobodę w wyciąganiu wniosków dotyczących zmiany postawy i zasięgu ruchu.
 
Jako przykład przedstawię jedną z lekcji eksplorującej funkcję rotacji w pozycji siedzącej. Ze względu na pozycję bioder i kolan lekcja ta przeznaczona jest dla uczestników mających za sobą pracę ze zginaniem kręgosłupa do przodu i do tyłu, szczególnie w odcinku szyjnym i lędźwiowym oraz pracę z pasem biodrowym, żebrami i mostkiem.
 
Lekcja odbyła się podczas 8-dniowego warsztatu Harriet Goslins. Lekcja miała dwa testy początkowe. Pierwszy test dotyczył komfortu pozycji wyjściowej. Uczestników poproszono o siad na podłodze z jedną nogą zgiętą w kolanie tak, aby stopa była z tyłu, a stopa drugiej nogi opierała się na udzie pierwszej, z przodu osoby. Następnie należało zmienić pozycję nóg i zaobserwować oraz zapamiętać odległość kolan od podłogi, pozycję bioder i ogólny komfort w obu pozycjach. Uczestników poproszono o wybranie łatwiejszej pozycji (albo lewa noga z przodu, albo prawa), w której mieli pracować przez całą lekcję. Drugi test dotyczył zasięgu ruchu: opierając się na ręce po tej samej stronie co noga z przodu ciała i trzymając drugie ramię tak, aby nadgarstek byl naprzeciwko oczu, należało obrócić się w stronę podpierającej ręki patrząc ponad nadgarstek i zapamiętać miejsce, które można było w tej pozycji obrotu zobaczyć (zdjęcie 1, 1a).
 
zdjęcie 1 - test początkowy
 
zdjęcie 1a – test początkowy
 
Następna instrukcja prosiła o pozostanie w pozycji obrotu i proponowała różnicowanie między ruchami barków, głowy i oczu, z oczami otwartymi i zamkniętymi. Różnicowanie rozbija nawykowe wzorce ruchowe i oferuje nowe opcje (zdjęcie 2).
 
zdjęcie 2 – różnicowanie ruchu oczu, głowy i barków
 
Kolejnym etapem było zaangażowanie i mobilizacja biodra.
Następnie, “unieruchomiając” szyję, zmobilizowano żebra (zdjęcie 3) używając wyuczonego uprzednio ruchu biodra. Dodano także funkcję zginania i prostowania kregosłupa w tej samej pozycji obrotu.
 
zdjęcie 3 – żebra
 
Między każdym nowym ruchem uczestnicy “odpoczywali” na podłodze (zdjęcie 4). Przy wyłączonym mechanizmie antygrawitacyjnym układ nerwowy może szybciej zaabsorbować aktualnie wypracowywane wzorce ruchowe.
 
zdjęcie 4 – odpoczynek
 
Następna instrukcja proponowała zginanie i prostowanie kręgosłupa w pozycji obrotu z obiema rękami po stronie przedniej nogi (zdjęcie 5) oraz skręt tułowia do przodu z tą samą pozycją rąk na podłodze, unieruchomiając szyję i głowę (zdjęcie 5a). Następnie dodane zostało różnicowanie między ruchem głowy a skrętem tułowia oraz między ruchem oczu a tułowia i barków.
 
zdjęcie 5
 
zdjęcie 5a
 
 
Po trwających około 60 minut eksploracjach uczestnicy zostali poproszeni o powtórzenie testu na rotację. Trzy kolejne zdjęcia (6, 6a, 6b) ilustrują nowy zasięg ruchu. Zdjęcie 6c pokazuje zasięg ruchu u innych uczestników zajęć widocznych uprzednio na zdjęciu 2.
 
Należy zwrócić szczególną uwagę na to, że nowy zasięg ruchu (czasem nawet trzykrotnie większy niż zasięg początkowy) zostaje osiągnięty nie poprzez rozciąganie czy skręcanie tułowia, ale poprzez doświadczenie eksploracji ruchowych mających na celu uniesienie uprzednio nieruchomego biodra (tego, które należy do nogi zgiętej do tyłu). Biodro, w trakcie eksploracji, uzyskało swego rodzaju przyzwolenie na uniesienie się znad podłogi i rotację, która angażuje cały tułów. Tym samym uzyskujemy ruch, który obraca ciało w bardziej funkcjonalny sposób. Warto dodać, iż wszystkie duże ruchy powinny zaczynać się w pasie biodrowym. Niestety, często w dorosłym życiu tracimy tę funkcję, a tym samym rozpoczynamy długotrwały proces nadużywania innych stawów, a następnie ich deterioracji [Goslins].
 
 
zdjęcie 6
 
zdjęcie 6a
 
zdjęcie 6b
 
zdjęcie 6c
 
Po zakończeniu pracy z jedną stroną ciała uczestnicy zostali poproszeni o wstanie i sprawdzenie, jak odczuwają ciało w grawitacji. Następnie poproszono ich o zmianę pozycji nóg i obrót w przeciwną stronę (tę, z którą nie pracowano). Na zdjęciu 7 pokazany jest zasięg rotacji w “nową” stronę.
 
 
zdjęcie 7 – zasięg rotacji w “nową” stronę
 
Następnie prowadząca zaproponowała transfer neurologiczny i ćwiczenie integrujace obie strony ciała – rodzaj półmostka, gdzie przy opuszczaniu kręgosłupa na podłogę uczestnicy proszeni są o opuszczanie każdego kręgu po kolei, a nie całych pleców na raz (zdjęcie 8). Efekt transferu widać na zdjęciu 9.
 
zdjęcie 8 – ćwiczenie integrujące
 
zdjęcie 9 – zasięg po transferze neurologicznym
 
Na zakończenie poproszono uczestników o wstanie i powolny chód w celu obserwacji zmian, które zaszły w trakcie lekcji.
 
 
Reedukacja Pola Kory Mózgowej - zastosowania
 
Każdy, niezależnie od wieku i kondycji fizycznej, może skorzystać z procesu doświadczania, który oferuje CFR.
 
Eksploracje CFR podnoszą świadomość własnego ciała i ogólna wrażliwość na bodźce zewnętrzne. Zmieniają nawykową postawę i sposób oddychania, a tym samym zwiększają koordynację ruchową i poczucie równowagi. Im bardziej osoba uczy się odczuwania części swego ciała, tym efektywniej może nimi poruszać. Decyzje motoryczne zaczynają opierać się na aktualnie docierających do kory mózgowej bodźcach. Zmniejsza się napięcie mięśniowe.
 
CFR uczy, poprzez ruch, jak radzić sobie ze stresem, jak być “tu i teraz”, jak rozróżniać między rzeczywistością a wyobrażeniem o niej. Pomaga podejmować świadome decyzje i dokonywać świadomych wyborów, mniej zależnych od pierwotnie wykształconego obrazu swiata i składających się nań nawykowych wzorców.
 
CFR pomaga w odzyskaniu sprawności ruchowej utraconej w wyniku wypadków, urazów i chorób.
 
Jako przykłady zastosowania systemu CFR, przedstawię relacje dwóch uczestniczek zajęć:
 
•    Praca w grupie
 
73-letnia kobieta wzięła udział w 8-dniowym intensywnym (8 godzin dziennie) 35-osobowym warsztacie CFR prowadzonym przez Harriet Goslins w 1998r. Uczestniczka zgłosiła się ze względu na chroniczny ból pleców, kiedy zawiodły wszystkie stosowane przez nią uprzednio terapie: fizykoterapia, akupunktura i chiropraktyka. Cierpiała także na chroniczne zapalenie wątroby typu C, cukrzycę oraz inne problemy zdrowotne.
Oto jak sama opisuje swoje doświadczenia podczas warsztatu oraz efekty, które przyniósł:
 
Pierwszego dnia wszyscy usiedliśmy i każdy opowiedział, dlaczego przyjechał na warsztat. Byłam zdumiona różnorodnościa grupy. Jeden meżczyzna był na wózku inwalidzkim, inna kobieta miała zdeformowane nogi i ledwo mogła się poruszać. Jedni mieli poważne problemy ze zdrowiem, a inni przyjechali by poprawić samopoczucie. Jedna młoda kobieta przygotowywała się do startu w Olimpiadzie. Przez pierwsze dwa dni było mi bardzo ciężko, nie miałam siły samodzielnie siadać i wstawać z podłogi, czułam się coraz gorzej i byłam coraz bardziej zniechęcona warsztatem. Trzeciego dnia, w drodze do toalety, nagle zadałam sobie pytanie: “jak ja wstałam z podlogi?”. Tym razem nikt mi nie pomógł, a i ja nie poprosiłam o pomoc. W tym momencie moje zniechęcenie zamieniło się w optymizm i wszystko zaczęło stawać się coraz łatwiejsze. To samo działo się z innymi uczestnikami. Największe wrażenie zrobiło na mnie to, jak natychmiastowe były u nas wszystkich zmiany. Na przykład: poproszono nas o odwrócenie głowy i zauważenie, jak daleko widzimy. Po wykonaniu kilku ruchów mogłam odwrócić głowę o wiele bardziej i widzieć o wiele dalej za sobą. W ciągu następnych dni zaczęłam wstawać, siadać, obracać się itd. tak, że nigdy wcześniej nie przyszłoby mi do głowy, iż jestem w stanie tak się poruszać. Poczułam się najlepiej od lat. Do dziś, a minęło 6 lat, moje plecy czują się świetnie i ani razu nie potrzebowalam żadnych interwencji. Gdy plecy się zmęczą, robię parę zapamiętanych z warsztatu ruchów i zmęczenie mija.
 
•    Praca indywidualna
 
55-letnia kobieta uczestniczyła w 12-miesięcznej serii sesji indywidualnych z autorką tego artykułu w 2002 i 2003r. Jednogodzinne sesje odbywały się raz w tygodniu przez pierwsze 3 miesiące, potem raz na dwa tygodnie przez kolejne 6 miesięcy i raz w miesiącu przez ostatnie 3 miesiące. Kobieta zgłosiła się z chronicznym bólem powstałym w wyniku kontuzji mięśni rotujacych lewy staw ramienny 6 miesięcy wcześniej. Kobieta miewała też ostre bóle z prawej strony pleców, których nie potrafiła zlokalizować, a które pojawiały się zawsze po zjedzeniu sutego posiłku. Testy medyczne wykluczyły wyrostek. Po trzech miesiącach pracy chroniczny ból w lewym ramieniu ustąpił. Ból kojarzony z sutymi posiłkami ustąpił w ciągu następnych 6 miesięcy. Oto jak uczestniczka opisuje swoje doświadczenia i rezultaty pracy indywidualnej:
 
Zmiany powstałe w wyniku pracy CFR dokonały się nie tylko na poziomie fizycznym, ale dotknęły także poziom komórkowy mojego istnienia. Moje symptomy zniknęły i mogłam zacząć dokonywać zmian w życiu, które nadal dodają mi zdrowia: mam wiecej energii, śpię lepiej i w wieku 57 lat zaczęłam uprawiać regularną gimnastykę. Moje duchowe, emocjonalne i fizyczne samopoczucie jest coraz lepsze.
 
 
Kształcenie nauczycieli systemu Reedukacji Pola Kory Mózgowej
 
Dotychczas odbył się jeden trening profesjonalny (1998-2000), a drugi jest w przygotowaniu. Trening trwa 3 lata i sklada sie z 857 godzin ćwiczeniowo-wykładowych w formie 12 dwutygodniowych segmentów ćwiczeniowych. Ponadto trening obejmuje pracę indywidualną (teoretyczną i praktyczną) pomiędzy segmentami, doskonalenie warsztatu w pokrewnych metodach somatycznych oraz asystowanie w warsztatach prowadzonych przez Harriet Goslins. Trening CFR ma bardzo intensywny program z naciskiem na rozwijanie samoświadomości uczestników oraz umiejetności bycia “tu i teraz” w pracy z klientem. Aby zakwalifikować się na trening, należy wziąć udział w co najmniej dwóch 8-dniowych warsztatach Harriet Goslins.
 
 
Badania kliniczne
 
Istnieje jedna praca, obecnie w fazie analizy danych, poświęcona CFR: “Zmiany zdrowotne i subiektywna poprawa zdrowia po treningu Reedukacji Pola Kory Mózgowej: studium pilotażowe”. Badania przeprowadzane są przez lekarza medycyny Williama Benda.
 
 
Podsumowanie
 
CFR jest systemem edukacyjnym, w którym przebyte urazy, chroniczne bóle, choroby i inne problemy z ciałem traktowane są jako problemy w uczeniu się, a nie jako przypadłości potrzebujące wyleczenia. Dzięki temu uczenie się i doświadczanie staje się zdrowieniem.
 
 
Bibliografia
 
Ruthy Alon, Mindful Spontaneity: Lessons in the Feldenkrais Method, North Atlantic Books,             1996
Charles V.W. Brooks, Sensory Awareness: the Rediscovery of Experiencing,  Viking Press, 1974
Moshe Feldenkrais, Awareness through Movement, HarperCollins, 1972
Moshe Feldenkrais, The Potent Self: a Guide to Spontaneity, HarperCollins, 1985
Moshe Feldenkrais, Body and Mature Behavior: a Study of Anxiety, Sex, Gravitation and Learning, ALEF Ltd., 1949
Moshe Feldenkrais, On Health, “Dromenon” , Vol. 2, No. 2, August/September 1979
Moshe Feldenkrais, Mind and Body, “Systematics : The Journal  of the Institute for the Comparative Study of History, Philosophy and the  Sciences” , Vol. 2, No. 1, June 1964
Harriet Goslins – materialy nieopublikowane
Thomas Hanna, Somatics: Reawakening the Mind’s Control of Movement, Flexibility, and Health, Perseus Books, 1988
Thomas Hanna, What is Somatics?, “Somatics, Magazine-Journal of the Bodily Arts and Sciences”, Volume V, No. 4, 1986.
Thomas Hanna, Moshe Feldenkrais: The Silent Heritage, “Somatics, Magazine-Journal of the Bodily Arts and Sciences”, Vol. 5, No. 1, Autumn-Winter, 1984-85
R.Louis Schultz, Rosemary Feitis, The Endless Web: Fascial Anatomy and Physical Reality, North Atlantic Books, 1996.